Trendy w produkcji malin powtarzających owocowania

Pierwszego dnia tegorocznej edycji Międzynarodowych Targów Agrotechniki Sadowniczej FruitPRO 2016 odbyła się ciekawa konferencja prowadzona przez Panią dr Agnieszkę Orzeł na temat Trendów w produkcji owoców deserowych odmian malin powtarzających owocowanie.

Jak powiedziała na wstępie dr Agnieszka Orzeł – Postaram się Państwu przedstawić czy mamy szansę z naszymi polskimi odmianami podążać za nowymi trendami.

Gatunki z rodzaju Rubus do którego zaliczamy malinę rozpowszechnione są na całym świecie. Największe znaczenie mają gatunki europejskie z podrodzaju, vulgatus oraz amerykańskie z podr.strigosus.

Rozwój malin owocujących na dwu letnich pędach

W pierwszym roku następuje wzrost wegetatywny pędu. Są to rośliny tzw. dnia krótkiego, czyli wraz ze spadkiem temperatury i skracaniem się dnia następuje różnicowanie się pąków kwiatowych. Zwykle ten proces przebiega pod koniec lata i właściwie w okres spoczynku rośliny przechodzą już z zawiązanymi pręcikami i słupkami, co jest niekorzystne w przypadku upraw w naszych warunkach klimatycznych gdyż odmiany bardziej podatne, wrażliwe na przemarzanie – tutaj te pąki mogą przemarzać. W następnym roku wegetacji, czyli w 2 roku życia pędów następuje kwitnienie i owocowanie takich odmian. Ale spośród odmian owocujących na dwuletnich pędach istnieją także formy, które w sprzyjających warunkach klimatycznych tak jak to miało miejsce w tym roku wydają kwiaty i owocują na pędach tegorocznych. Do takich odmian możemy zaliczyć np. odmianą Sokolica, Litacz, Glen Moy czy Tulamagic. Są to odmiany, które standardowo owocują na dwuletnich pędach jednak czasami się zdarza że na końcówkach pędów pod koniec sezonu możemy na nich zobaczyć owoce.

Rozwój malin owocujących na tegorocznych pędach (powtarzających owocowanie)

Jeżeli chodzi o maliny powtarzające owocowanie to tutaj jest kilka jakby nazw określających te odmiany mogą to być tak zwane odmiany jesienne, maliny powtarzające owocowanie czy maliny owocujące na pędach tegorocznych. I cykl rozwoju takich malin polega na tym, że na początku wegetacji z szyjki korzeniowej rozwijają się pędy młode i wraz ze wzrostem temperatury następuje inicjacja pąków kwiatowych zwykle ma to miejsce na początku maja. To różnicowanie następuje najpierw w górnej części pędu przy temperaturze około 12 stopni C. I stopniowo postępuje w dół pędów. Wraz ze wzrostem temperatury kwitnienie i owocowanie na tym górnym odcinku pędu, czyli następuje to w lipcu natomiast owocowanie od sierpnia do pierwszych przymrozków. Na dolnej części pędów pąki ponownie jak u odmian owocujących na dwuletnich pędach mają zainicjowane pąki kwiatowe także są już przygotowane do kwitnienia i owocowania w następnym roku. W zależności jak poprowadzimy taki pęd możemy uzyskać owocowanie tylko na jeden zbiór z pędów tegorocznych właśnie z tego górnego odcinka pędu. Natomiast, jeśli go przytniemy po dużej części owocowania możemy zebrać drugi plon z tego samego pędu w kolejnym okresie wegetacji, czyli na drugi rok. Odmiany między sobą różnią się tym jak by odcinkiem owocowania. Są odmiany, które mają ten odcinek krótszy lub dłuższy. I właściwie na tej podstawie możemy mówić o ich przydatności w naszych warunkach klimatycznych.

Obecna sytuacja polskiej produkcji malin

Jak zwróciła uwagę dr Agnieszka Orzeł – Na początku lat 80-tych znajdowały się w produkcji odmiany owocujące na dwuletnich pędach typu Wilamette, Veten odmiany mało przydatne do naszych warunków klimatycznych i często były problemy z przemarzaniem pąków kwiatowych. Dzięki wyhodowaniu odmian powtarzających owocowanie, owocujących na tegorocznych pędach - mam tu na myśli odmianę Polana wprowadzoną do masowej produkcji w 1991 roku i odmianę Polka - praktycznie po 2003 roku nastąpił bardzo znaczny wzrost produkcji owoców malin związany właśnie z wprowadzeniem odmian powtarzających owocowanie do masowej produkcji. I w tej chwili można powiedzieć, że jesteśmy liderem w światowej produkcji malin właśnie dzięki temu, że udało nam się wyhodować odmiany przydatne do uprawy w naszych warunkach klimatycznych.

Polski program hodowli maliny

Jak poinformowała ekspertka polski program hodowli malin – Jest prowadzony od początku, czyli od 79 roku w Sadowniczym Zakładzie Doświadczalnym w Brzeznej a obecnie kontynuowane w firmie Niwa również w Brzeznej. Mamy duże szczęście, dlatego że odmiany, które wywodzą się z tego programu maja szansę konkurować na rynku światowym. Mówimy tu o trendach czyli o uprawie odmian powtarzających owocowanie ale jesteśmy równie silni w przypadku odmian owocujących na dwuletnich pędach. Do tej pory w produkcji sprawdziły się takie odmiany jak Laszka, Sokolica czy nowość, Przehyba która myślę, że też zrewolucjonizuje rynek polskich malin owocujących na dwuletnich pędach. Mamy również świetne odmiany owocujące na tegorocznych pędach. Niewątpliwym sukcesem było wprowadzenie do masowej produkcji odmiany Polka w 2003 roku i właściwie od tej pory można powiedzieć, że ta produkcja jest bardzo znacząca. Mamy dwie nowe odmiany Polonez i Poemat, myślę że są to odmiany które mają szansę zdominować polski rynek również w uprawie na powtarzanie zbioru. Są one bardzo konkurencyjne do odmian holenderskich, co wskazują najnowsze wyniki badań.

Trend jaki pojawia się w Polsce

Jeśli chodzi o liczbę kwalifikowanych sadzonek, spada znacznie proporcja kwalifikowanych sadzonek odmiany Polka, rośnie natomiast znaczenie odmiany Polana. Również w ubiegłym roku odmiany owocujące na dwuletnich pędach – jakby zwiększyła się ich produkcja. Mimo że dalej odmiana Polka cieszy się dużym zainteresowaniem to wzrasta znaczenie takich odmian jak Radziejowa, Sokolica, Laszka. Czyżby to był trend w Polsce? Świadczy to na pewno o dużym zainteresowaniu odmian owocujących na dwuletnich pędach o bardzo dobrej jakości owoców ale również o problemach jakie są w uprawie odmian powtarzających owocowanie.

Największy problem w uprawie odmian powtarzających owocowanie?

Największym takim problemem jest wirus krzaczastej karłowatości maliny (RBDV), który w dużym skrócie mówiąc powoduje rozsypywanie się owoców i znaczne straty w plonie sięgające ponad 40%. Wirus przenosi się wraz z pyłkiem zarażonych roślin. W momencie, jeśli pojawi się on na plantacji nie mamy żadnej szansy walki z tym wirusem. Jedynie, co możemy zrobić to zniszczyć taką plantację, rośliny wyrzucić i założyć nowe. Jest bardzo duży problem teraz związany z tym wirusem. Niestety jest tylko jedna odmiana owocująca na tegorocznych pędach - Heritage, która jest odporna na tego wirusa. Wirus poraża praktycznie wszystkie odmiany powtarzające owocowanie obecnie występujące na rynku Polka, Polonez, Poemat ale także odmian szwajcarskich czy holenderskich. Stąd też taktyka uprawy tych odmian do dwóch sezonów maksymalnie trzech. Jak skutecznie walczyć z wirusem RBDV? Jak mówiła dr A. Orzeł – Zakładanie plantacji ze zdrowych sadzonek to jest postawa. Skrócenie uprawy plantacji do 3 lat, hodowla odpornych odmian. Ważne jest to żeby zakładać plantację z kwalifikowanego materiału. Bardzo zwraca się uwagę na jakość sadzonek jest to podstawa dobrego, plonu.

Uprawa na podwójny zbiór

W momencie gdy prowadzono pierwsze odmiany owocujące na tegorocznych pędach w latach 70-tych do uprawy, zaczęto się zastanawiać czy te odmiany powinno się uprawiać na pojedynczy zbiór jesienny czy może na dwa zbiory. Pierwsze wyniki wskazują na to, że uprawa tylko zbioru jesiennego prowadzi do znacznej straty plonów w kolejnych latach. Czyli jest to wniosek że powinniśmy skrócić ten okres życia plantacji do maksymalnie 2-3 lat. Z kolei jeśli chodzi o uprawę na podwójny zbiór to w 2 roku życia takiej plantacji można uzyskać dość wysokie zbiory z pędów dwuletnich. Trzeci zbiór odbywa się z pędów tegorocznych. Jeżeli policzymy sumarycznie plon z pędów dwuletnich wynosi on 15-20 ton na hektar, z pędów tegorocznych 10 ton na hektar. Uprawa na podwójny zbiór pod osłonami gdzie możemy uzyskać wysokie pędy i ten odcinek owocowania na trzyletnim pędzie to trzeba doprowadzić do tego żeby miał przynajmniej 1,8 m. Odmiany różnią się między sobą ilością tych pąków wykształconych na pędzie dwuletnim dlatego są mniej lub bardziej przydatne do uprawy w naszym kraju.

Czy uprawa na podwójne owocowanie jest korzystna w naszym kraju?

Pierwsze takie doświadczenie zostało przeprowadzone w Zakładzie Doświadczalnym w Brzeznej pod kierunkiem dr Jana Danka gdzie chcieliśmy sprawdzić czy Polka nadawałaby się do takiej uprawy. Nasze pierwsze spostrzeżenia padło takie, że uprawa w tunelu znacznie wpływa na powiększenie plonu. Natomiast w 2010 roku ten plon już jest mniejszy. Spowodowane to było przemarzaniem tych pędów dwuletnich, co praktycznie wyklucza opłacalność takich pędów na podwójny zbiór w gruncie, gdyż jest to ryzykowne ze względu na to przemarzanie. Uprawa w tunelu umożliwiła znaczne wydłużenie okresu zbioru. Pozostałe odmiany nigdy nie przewyższą, jakością owoców odmiany Polka dlatego warto pracować nad tą odmianą. Skrócić znacznie jej termin dojrzewania owoców. 

Pokusa bardzo dobrze sprawdziła się na zbiór podwójny. W pierwszym roku prowadzenia doświadczenia w przypadku tego powtarzania uzyskała znacznie wyższe plony w porównaniu do zbiorów z pędów tegorocznych. Niemniej jednak już w 2 roku uprawy ten plon był mniejszy ze względu na to przemarzanie. Odmiana dość dobra ze względu na wielkość owoców natomiast ich jakość nie jest najlepsza.

Odmiana Polesie wydawało by się że jest to odmiana dość ciekawa ze względu na termin dojrzewania owoców. Owoce te dojrzewają ok. tygodnia przed Polką, czyli są bardzo wczesne i tutaj moglibyśmy nastawiać się konkretnie na zbiór z pędów dwuletnich. Niemniej jednak jest to odmiana która również była podatna na przemarzanie tych pędów dwuletnich i już w 2 roku odnotowano znaczny spadek plonu także w uprawie w gruncie ten sposób prowadzenia jednak się nie sprawdził, co nie oznacza że można byłoby to przeprowadzić w doniczkach.

Dwie nowe odmiany Polonez i Poemat zostały objęte tymczasową ochrona prawną od 2012 roku właścicielem ich jest Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach. Już można powiedzieć, że po pierwszych wynikach prowadzonego doświadczenia przez Pana dr Krawca można stwierdzić o ich przydatności na podwójny zbiór owoców właśnie ze względu na to że są to odmiany o dość dużych owocach i ten odcinek owocowania w przypadku odmiany Polonez jest bardzo dobry, korzystny do uprawy na podwójny zbiór. Odmiana Poemat bardzo dobra odmiana, daje owoce na pędach na tegorocznych. Ma owoce dość duże. Ta odmiana wcale nie odbiega jakością od owoców innych odmian francuskich czy holenderskich. Odmiany te były sprawdzane w takich warunkach dość surowych na plantacjach w gruncie bez osłon, nienawadnianych. Plon odmiany Polonez było podobny do Polki, Poemat był znacznie większy, owoce również były większe od Polki. Wielkość owoców odmiany Polonez i Poemat jest znacznie większa w uprawie pod tunelami, może przekraczać nawet 6 gram. Jest to wielkość która nie odbiega od wielkości owoców odmian holenderskich. Myślę że są to dość obiecujące nowe odmiany które warto byłoby wypróbować do uprawy i na zbiór pojedynczy i na zbiór powtarzający owocowanie.

Jakie są zalety tego owocowania?

Jak tłumaczyła ekspertka – Przede wszystkim możemy uzyskać znacznie wyższy plon. Rozciągnięty czas zbioru owoców. W przypadku owocowania tego dolnego odcinka pędu na pędach dwuletnich owoce uzyskujemy nieco wcześniej od tych odmian owocujących tradycyjne na dwuletnich pędach dlatego może to mieć wpływ na lepsze ceny takich owoców. W naszych warunkach dla odmiany Polka możliwy jest zbiór z pędów ok. 20 ton na ha.

Czy mamy szanse podążyć za tym trendem? Czy mamy szanse uprawiać maliny na podwójny zbiór w naszym kraju?

Jak poinformowała dr Agnieszka Orzeł – Tutaj mam wiele wątpliwości. Po wiersze związane jest to z przemarzaniem pędów dwuletnich. Taka uprawa na pewno nie sprawdzi się w gruncie. Musielibyśmy całą technologię produkcji przenieść w doniczki. Czyli wiąże się to z zastosowaniem nowych technologii. No i jest to niewątpliwie duży skok w postęp technologiczny obserwowany na naszych oczach w ciągu ostatnich 10 nawet lat w naszym kraju. Czy jesteśmy przygotowani aż na taki duży skok? Moim zdaniem na razie nie a tym bardziej mamy bardzo dobry program hodowli maliny w Polsce, mamy bardzo dobre odmiany owocujące na dwuletnich pędach i zwyczajnie po prostu producenci wybiorą łatwiejszy sposób uprawy. Sposób który jest dostosowany do warunków teraz takich jakie występują w Polsce. Czyli raczej to będzie osobny tunel z malinami dwuletnimi i raczej to będzie z malinami porodzonymi na zbiór z pędów tegorocznych. Dlaczego? Bo prowadzenie malin na 2 pędy jest związane z dużą pracochłonnością prowadzenia takich pędów. Każda odmiana wymaga stosowania innego cięcia, utrudniona uprawa przed chorobami i szkodnikami. Nie jest to na pewno uprawa łatwa. Wymaga dość dużej wiedzy ze strony producenta.

Na zakończenie ekspertka dodała iż – Musimy zmienić podejście do uprawy malin w Polsce. Postawić przede wszystkim na sadzonki wysokiej jakości, najlepiej o najwyższym stopniu kwalifikacji. Znacznie skrócić termin owocowania tych roślin. Nie szukać tego, co się dzieje na rynku. Jeśli chcecie Państwo zainwestować w nowe zagraniczne odmiany, posadźcie sobie po 5-10 sztuk i zobaczcie jak one owocują, czy sprawdzają się w naszych warunkach czy nie. Ale inwestujcie też w to, co u nas zostało wyhodowane gdyż jak mowie cudze chwalicie swojego nie znacie. Po za tym odmiany te są lepiej dostępne dla naszych producentów niż odmiany zagraniczne.